تبلیغات
وَیران - مطالب زبان فارسی،

(زبان خانه هستی ماست).

مقاله: نقش قافیۀ شعر در واژه‌سازی زبان فارسی (مطالعۀ ‌موردی: اشعار نظامی گنجوی)

تاریخ:بیست و دوم شهریور 95-12:38



نقش قافیۀ شعر در واژه‌سازی زبان فارسی (مطالعۀ ‌موردی: اشعار نظامی گنجوی) دریافت  Pdf

مجله علمی - پژوهشی زبان فارسی و گویشهای ایرانی، 
شماره جاری: دوره 1، شماره 1 (پیاپی 1)، بهار و تابستان 1395، صفحه 1-193 

چکیده
زبانی ماندگار است که بتواند خود را همپای زمان و نیاز‌های روز به پیش‌ ببرد. زبان فارسی در آغاز یکی از گویش‌های ایرانی بود که به دلایل متعددی توانست از پشتوانۀ ادبی‌ عظیمی برخوردار شود و گسترش پیدا کند. راه‌های تقویت زبان بسیار است. امروز نهاد خاصی مثل فرهنگستان زبان به گسترش زبان فارسی کمک می‌کند اما در گذشته هرکدام از شاعران بزرگ خود تلاش‌هایی کرده‌اند که بی‌توجهی به الگوهای واژه‌سازی آنها شاید آسیب‌های زیادی به زبان فارسی بزند. نقش شعرا در کمک به زبان فارسی، افزایش امکانات دستوری است. منظور از امکانات دستوری مجموعۀ امکانات یا ظرفیت‌هایی است که یک زبان در اختیار کاربران خویش قرار می‌دهد تا راحت‌تر بتوانند ارتباط برقرار کنند و با کمترین انرژی بیشترین بازدهی را داشته باشند. در این پژوهش شعر نظامی گنجوی بررسی شده تا مشخص شود که او چه مقدار برای زبان فارسی امکان‌سازی کرده‌‌است. هدف مقاله اثبات این امر است که نظامی با اغتنام از محدودیت‌های ناشی از قافیۀ شعر، دست به نوآوری‌هایی زده‌است که هم به زیبایی شعرش کمک کرده و هم خدمات شایانی به زبان فارسی و شعرای بعد از خود نموده‌است.
کلیدواژگان
واژه‌سازی؛ ترکیب؛ اشتقاق؛ امکانات زبانی؛ نظامی؛ قافیه؛ گسترش‌ ِزبان فارسی




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

غزل: شب زلف

تاریخ:یازدهم دی 94-11:25

گر دهد دستی که زلفت را شبی مهمان کنم     من تمام کــــفر را پیـــش رخـــت ایمان کنم

گر شب من چون خیالت تا سحر روشن شود    روزهـای بی تو بـــودن را شبی جبران کنم

ماه را گویم  که تا آن شب نیــاید آســــمان      تا تـمنـای دلم را پیــــش تو آن ســـــان کنم

می‌دهم خورشید را آن صبح فرمان سکوت    تا شوم سیر از نگاهت، مرگ خود آسان کنم

گر نخواهد بود بین ما در آن شب ساغری     ساغر از دستم بسازم ساقی از چشمان کنم

 جعد مُشکینت اگر اندازدم در چین خــود       گـو بیاندازم به چین تا زلف تو درمان کنم

این همه جانی که دادم یک دمی جامـــم بـده       آن چــنان مـــــستم نما تا تــرک ایـن و آن کنم

همچو مو در گردنم آویـز با صــدها گـره      پیچ و تابم ده چنان تا ترک آن ایـمان کــنم




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

مقاله: وند خاص مادۀ مضارع در زبان‌ها و گویش‌های ایرانی

تاریخ:بیست و سوم مهر 94-13:57

همایش بین المللی میراث زبانی

زمان: 29-28 مهرماه 1394

مکان: تهران، موزه ملی ایران

عنوان مقاله: وند خاص مادۀ مضارع در زبان‌ها و گویش‌های ایرانی

(نویسنده همکار: محمود رضا غیبی)

دریافت چکیده مقاله pdf




نوع مطلب : زبان فارسی،  همایشها، 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

شعر فارسی: بانوی شالیزار

تاریخ:بیستم مرداد 94-19:11

ماه است بانوی شالیزار

در پهنه‌های عطر شالی،         بوی باران

می‌چرخد او              

با مجمعی از عشق         با یک بغل باران،            با سینی لبریز از بوی برنج و داس

می کارَد عشقش را             دانه به دانه ،                       دسته دسته ،                مرز تا یک مرز

بوی برنجش،                   بوی دردش،                      می رفت تا مریخ،         می رفت تا تاریخ.

سهم بجارش از همه شالی،              آه است،              بانوی شالیزار.

میداند او         این را،                این بانوی باران،

  که فرصت  شالی،              بســـــــیار  کوتاه است                  بانوی شالیزار.

گاهی کمر را راست میکرد او                          دندانه می‌زد پشت دستش را

با دست   و مشتی گل                خاراند چشمش را،

آرنج او  با رنج              میخارید پایش را،

او خوب می‌دانست، در ذهن مات او               این شالی و باران،

یک جاده، یک راه است،                     بانوی شالیزار.

 زخم تبر که نه                            او زخم جگر دارد

شالی که میکارد                      باران که می‌بارد،              مجمع که می آرد

نه مثل یک خورشید،                                در پهنه گیتی

بلکه به چشم من                             ماه است بانوی شالیزار

یک ماه کامل،             اما من و تو  گاه

آن ماه کامل را بدر میگوییم              گاهی مَحاق،   گاه هم  نیمه

او                ماه هست،           همّیشه هم ماه است،             بانوی شالیزار.

خورشید ما                  گاهی                 نمی‌خواهد           بیاید ماه ما بیرون،

 اما                          آن ماه                       همّیشه یک  ماه است بانوی شالیزار. 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

مقاله: امکانات دستوری و لزوم توجه به آن‌ها در شعر فارسی

تاریخ:بیست و دوم اردیبهشت 94-22:36

 «امکانات دستوری و لزوم توجه به آن‌ها در شعر فارسی 

(مطالعۀ موردی: شاهنامۀ فردوسی)»
دریافت مقالهPdF 
شمارۀ دهم ویژه‏نامۀ دستور، با دبیری و ویراستاری علمی دکتر محمد دبیرمقدم در 284 صفحه و به بهاى 80000 ریال منتشر شده است.



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

مقاله: امکانات دستوری در شعر فارسی

تاریخ:نهم آذر 93-22:56

مقاله: امکانات دستوری و لزوم توجه به آنها در شعر فارسی
مجله علمی-پژوهی دستور  (فرهنگستان زبان وادب فارسی)  مجله دستور شماره ده/ 10
  متن مقاله pdf
چکیده مقاله:

در هر زبان قواعد خاصی رایج است که گویندگان زبان با آنها آشنا هستند و در کنار آنها، امکاناتی نیز هست که دست گویندگان را باز گذاشته است. مثلاً همه می‌توانند به جمع «درخت»، «درختان» و یا «درخت‌‌ها» بگویند. علاوه بر امکانات عمومی، شاعران امکانات دیگری نیز دارند. این امکانات زبانی شعرا، گاه باعث تغییر وزن نمی‌شوند، مانند «چِشم/ چَشم» و گاه باعث تغییر وزن می‌شود، مانند: «انوشه/ نوشه» و «کنون/اکنون». هدف این تحقیق بررسی امکانات دستوری برای نشان دادن توانایی زبان فارسی در خلق شعر؛ و نیز لزوم توجه به این امکانات برای شناسایی سازوکارهای برون‌رفت شعرا از تنگناهای دستوری در زمان خلق شعر است. منظور از امکانات دستوری در این پژوهش، امکاناتی است که دست شاعر را در انتخاب چند گزینه‌ مساوی باز گذاشته تا ضمن حفظ معنا و بلاغت، بتوان با انتخاب یکی از گزینه‌ها وزن شعر را تنظیم نماید. شاعران دوره‌های مختلف زبان فارسی از روش‌های مختلفی استفاده کرده‌اند تا بتوانند به مقتضای وزن کلام شعر بگویند و بدان‌خاطر از تمام امکانات دستوری زبان فارسی استفاده کرده‌اند. مقدار امکانات خلق شده در هر اثری ادبی و نیز در هر دوره‌ای متفاوت است و جمع‌آوری تمام این امکانات در کل ادب فارسی،  خود به سال‌ها پژوهش نیاز دارد. در این مقاله فقط مهم‌ترین امکانات دستوری در دو بخش مهم ساخت‌واژه و نحو شاهنامه فردوسی بررسی شده‌اند. مثلاً وجود دو شکل ماضی ساده و فعل امر با و بدون وند b(v)-، تغییر جایگاه وند نفی و وند استمرار، فاصله انداختن بین اجزای فعل مرکب، استفاده از ضمایر متصل غیرفاعلی برای فعل لازم، تغییر جایگاه صفت در جمله از انواع امکان‌‌های دستوری است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد آگاهی فردوسی از جزئیاتی از زبان پهلوی؛ و احتمالاً از لهجه‌های دیگر فارسی دستش را باز گذاشته و با آن امکانات فراوان، شاهنامه عظیم را در وزنی ثابت خلق کرده است. با شناخت امکانات دستوری می‌توان به روزآمد کردن زبان فارسی کمک فراوانی کرد. این امکانات در هر شعر و نثری وجود دارند، اما در این مقاله فقط امکاناتی دستوری شعر بررسی شده است.





داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

شعر: آدم و حوا از جهاندوست سبزعلیپور

تاریخ:ششم خرداد 93-12:33

                                                         آدم و حـــوا

باز این عاطـفه را خاطره باران کـــردم          زلف مجنونِ و خم عقده پریـشان کــردم

دل من پاک دهاتی است بر او خرده مگیر          من خود آن طفل به لبهای تو مهمان کردم

 گفــتی از شیر بیابان و نگفتی از لـــعل          من خودم شیر شدم فــکر بیابان کــردم

بس که بی باغ نگاه تو خیالم تشنه است           آب شد وعده تو، روی به بــاران کـــردم

شد انــار لب تو میــوه ممنوعه مـــن            من هم آدم شدم و توبه ز ایمان کــــردم

 تا بدامان خیال تو شبی دســــت زنم            همه شب خواب خودم را ز تو پنهان کـردم

گفتی یک روز ترا روضه رضوان بــدهم            روزها روزه شـــدم، نـذر فراوان کــــردم

ماه حوایی من! باغ بهشت تو کـجاست؟            که هوای لــب جوی و هوس آن کــــردم

 گفته بودی که شبی لعل گرانــم بدهی             حیف من خام شدم، دعـوی ارزان کـــردم

کــــفی از جام کنار تو نیامد دســتم             «گرچــه دربــانی میخانه فراوان کــردم»


نکته: مصرع آخر غزل فوق (گرچــه دربــانی میخانه فروان کــردم) اقتباسی از یکی از غزلهای حافظ است.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

مقاله: پی‌بست‌های ضمیری در دورۀ‎ ‎گذار زبان فارسی

تاریخ:بیستم بهمن 92-17:42

نخستین هم‌اندیشی بررسی واژه‌بست‌ها در زبان‌های ایرانی
ارائه کننده مقاله (سخنرانی): جهاندوست سبزعلیپور
برگزار کننده : انجمن زبانشناسی ایران مکان ارائه پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
زمان: 5 دی ماه 1392


برای دریافت مقاله pdf  را انتخاب کنید.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات()