تبلیغات
وَیران - مطالب زبان تاتی،

(زبان خانه هستی ماست).

مقاله: تأملی بر جاینام‌شناسی منطقة تات‌زبان شاهرود خلخال

تاریخ:نهم مهر 97-18:41


                     تأملی بر جاینام‌شناسی منطقة تات‌زبان شاهرود خلخال

                      مجله علمی- پژوهشی زبان فارسی و گویشهای ایرانی
       دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 3، بهار و تابستان 1396، صفحه 163-184

   دریافت اصل مقاله  pdf 
        



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

پیکره متون تاتی

تاریخ:دوم اسفند 96-23:16

پیکره ای متون کوتاه و جملات تاتی

جهاندوست سبزعلیپور



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

کتاب: فرهنگ تاتی کرنقی

تاریخ:هشتم مرداد 96-11:09

معرفی_فرهنگ_تاتی_کرنقی ( علی_یوسفی_نژاد  _جهاندوست_سبزعلیپور)
 زبان تاتی یکی از زبان‌های بسیار کهن ایران و از شاخۀ شمال‌غربی است و به استناد بسیاری از محققین بازمانده زبان آذری یا همان زبان آذری است که در مناطقی از ایران و خارج از ایران باقی مانده و امروزه در این مناطق به تاتی معروف است. در دو بخش شاهرود  و #خورش‌رستم خلخال نیز تاتی رایج است. تا حال واژه‌های تعداد زیادی از گونه‌های تاتی خلخال از جمله تاتیِ دروی، کلوری، شالی، لردی، به نوعی با زحمات دوستانی از این مناطق ثبت شده‌است. اما تاتی کرنقی آن گونه که باید معرفی نشده ‌بود.

این گونه_کرنقی که در روستای کَرنَق (karnaq) بخش خورش‌رستم خلخال رایج است، هنوز تمایز جنس دستوری را حفظ کرده‌ و به دلیل کوهستانی بودن منطقه و دوری از شهر اصالت زبان تاتی در این منطقه تا حدی از آسیب‌های زندگی شهری به دور مانده‌است. از طرفی به دلیل رانشی که در چند دهه قبل رخ داده‌ بود، بسیاری از کرنقی‌ها به مرکز استان گیلان یعنی رشت مهاجرت کرده‌اند و همین مهاجرت در حال لطمه زدن به زبان‌شان است. ویژگی دیگر تاتی کرنقی رواج یک زبان رمزی به نام «اَرانجی» (arrânji) یا قرقه‌دیلی (qarqa dili) در بین مردم این منطقه است. این زبان رمزی که در روستاهای لرد و چند روستای دیگر نیز کمابیش رایج بوده، در بین کارگران نجاری که برای کار به شمال کشور مهاجرت می‌کردند، ایجاد شده‌بود. 

در مورد این زبان رمزی یک پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشتۀ زبان‌شناسی، در دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت انجام شده و نتیجه آن تحقیق در نخستین همایش بین‌الملی کرانۀ جنوبی دریای خزر ارائه شد و شکل کامل‌شده این مقاله در مجلۀ زبان‌شناسی اجتماعی به چاپ رسیده‌است (دوره 1، شماره اول، پاییز 1395، صص 41-60 ) در بخشی از این کتاب تعدادی واژه و متن از قرقه‌دیلی آمده‌است.

در حین تحقیق بر روی زبان قرقه‌دیلی، یکی از اهالی پرتلاش این روستا به نام علی‌یوسفی‌نژاد که تعدادی از واژه‌های تاتی کرنقی را قبلاً جمع‌کرده بود، با بنده تلاش کردند که یک فرهنگ موضوعی برای این گونه تعریف شود. ایشان از روی الگوی فرهنگ تاتی دروی به جستجوی واژه‌ها پرداختند و از آنجا که سنی از ایشان گذشته بود و به زبان تاتی بسیار علاقه‌مند بود، با تلفظ و معنای واژه‌های اصیل این گونه آشنایی کامل داشتند. نگارنده با ضبط تلفظ تک تک واژه‌ها از زبان ایشان و پیاده کردن آنها، به آوانویسی، ترجمه، تدوین، تعریف‌نگاری، بخش‌بندی موضوعی و نمایه‌سازی آن پرداخته‌ام.

ساختار_کتاب_فرهنگ_تاتی_کرنقی 
این فرهنگ چهار بخش دارد: در بخش مقدمه زبان تاتی و نیز ساختار کلی تاتی کرنقی، تحت عنوان «دستور مختصر تاتی کرنقی» آمده‌است. در بخشی دیگر روستای کرنق معرفی شده‌است. در این بخش أخیر جمعیت، آب‌ و هوا، پوشاک، غذاهای مردم کرنق، نام کوه‌های و عوارض جغرافیایی، مهاجرت کرنقی‌ها به گیلان، و ... بررسی شده‌است. بخش دیگر که بخش اصلی آنست، خود دارای #چهل_و_نه-فصل است که واژه‌ها و ترکیبات موضوعات حوزه‌های مختلفی از جملۀ دامداری، کشاورزی، آیین‌ها، امور اجتماعی، اعضای بدن، بچه‌داری، عروسی، عزا و مرگ و ... در آن فهرست شده‌است. در بخش‌های پایانی کتاب، پیکرۀ زبان تاتی کرنقی یعنی جملات، ترکیبات و متن‌هایی به شکل گفتگوی دو نفره آمده‌است. از امتیازات این کتاب داشتن همین متن‌های تاتی است که با الفبای بین‌المللی (IPA) آوانویسی شده‌اند و برای علاقه‌مندان به مباحث زبانی بسیار مفید خواهد بود.  

امید_است در آینده نزدیک برای تمام گونه‌های باقی‌مانده تاتی خلخال فرهنگ لغاتی تدوین شود و این میراث کهن قبل از نابودی حفظ و ثبت شود.



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

راهنمای الفبای تالشی و تاتی (همواج)

تاریخ:بیست و یکم خرداد 96-10:58

راهنمای الفبای تالشی و تاتی منتشر شد.


این راهنما که حاصل یک کار گروهی است، بعد از مدت چند ماه تلاش، کار گروهی و جلسات هم اندیشی شکل گرفته است. از تمام دوستان و محققینی که با خط فارسی جملات تاتی و تالشی را مینویسند، انتظار میرود در آینده با این خط تاتی و تالشی بنویسند و آن را به دوستان دیگر معرفی نمایند.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

نشت هم اندیشی تعدادی از محققین تات و تالش

تاریخ:سوم اردیبهشت 96-00:04


تعدادی از محققین تات و تالش در روز 2/2/96 در پژوهشکده گیلان شناسی دانشگاه گیلان، گرد هم آمدند تا در مورد خط و الفبای زبان تاتی و تالشی به وحدت رویه ای برسند.

 هدف این نشت انتخاب الفبایی برای نوشتن زبانهای مذکور بر پایه الفبای فارسی بود. گرچه برای نوشتن به خط آوانگار بین‌المللی (IPA) بین محقین مشکلی وجود ندارد، اما برای نوشتن تاتی و تالشی به خط فارسی در محافل علمی و اجتماعی وحدتی بین محققین وجود ندارد و با توجه به افزایش رسانه‌های مجازی، آسیب این اختلاف شیوه‌ها و نظرات، بیش از پیش مشخص شده‌است. این محققین امیداورند با توجه به آسیب‌های موجود، بتوانند راه حلی برای برون رفت از این پراکندگی پیدا کنند.

در این نشست، دکتراحسان شفیقی، دکتر علی عبدلی، دکترمحرم رضایتی، دکترسید هاشم موسوی، دکتر جهاندوست سبزعلیپور، دکتر فرهاد رجبی، دکتر فرزاد بختیاری، دکتر علی نصرتی، دکتر آرمین فریدی، آقای ابراهیم خادمی‌ارده، آقای علی ماسالی، آقای جواد معراجی، آقای شهرام آزموده، آقای مهرپویا و آقای پیمان خدایی شرکت داشتند. 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

مقاله: جایگاه زبان تاتی در بین سایر زبانها

تاریخ:دوم اردیبهشت 96-23:54

جایگاه و جغرافیای زبان تاتی در بین سایر زبان­ها 

چاپ شده در 

   مجلۀ دیلمان، شمارۀ 6، صص 379-388 


دریافت pdf



نوع مطلب : زبان تاتی، 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

معرفی کتاب: راهنمای گویش شناسی

تاریخ:دوازدهم آبان 95-20:06


کتاب راهنمای گویش شناسی



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

ارائه مقاله: بررسی تطبیقی ریشه افعال تاتی، تالشی، و گیلکی

تاریخ:پنجم آبان 95-21:42

ارائه شده در کنفرانس بین‏ المللی 

«20 Years Of Iran and The Caucasus, A Breakthrough»

 دانشگاه دولتی اسلوونی ارمنستان  23-21 اکتبر 2016

چکیده:

ریشه‌ یا مهمترین جزء فعل، بخش دربرگیرندۀ معنای آن فعل است که همواره در تمام مشتقات حاصل از آن ریشه، به نوعی حضورش قابل مشاهده است. با شناخت ریشه فعل می‌توان بسیاری از اجزای فعل را شناخت. در زبان‌های حاشیۀ خزر که از زبان‌های شاخه شمال‌غربی هستند، فعل‌هایی وجود دارند که بسیار قدیمی‌اند. از بین این دسته از زبان‌ها، تاتی، تالشی و گیلکی برای این پژوهش انتخاب شده‌اند. برای انجام نخست فهرستی از مصادر سی گونة زبانی از گونه‌های زبان‌های مورد نظر (یعنی از هر زبان ده گونه) جمع آوری شده که قریب به ده هزار مصدر بوده است. در مرحله بعد ریشه هر کدام از این مصادر استخراج شده است.

 در این شاخه فعل‌ها دو ریشه قوی و ضعیف و نیز گردش مصوت ایرانی باستان را حفظ کرده‌اند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در این دسته از زبان‌های ایرانی در مجموع بیش از سیصد ریشۀ فعل در گونه‌های مختلف وجود دارد که در این سی گونه زبانی تکرار می‌شوند، و تفاوت ریشۀ افعال در این ناحیه اندک است. تفاوت‌ها و تغییرات در این بخش پیوستاری است یعنی تاتی خلخال خیلی شبیه تالشی ماسال و تالشی نصیر محله خیلی شبیه گیلکی فومنی است و در  عوض ریشه‌های گیلکی رودسری خیلی کم شبیه تاتی خلخال یا تالشی عنبرانی است.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

گزارش طرح پژوهشی بررسی ریشه افعال در تاتی، تالشی و گیلکی

تاریخ:پانزدهم مرداد 95-09:45

 بررسی ریشه‌‌شناختی افعال زبان‌های تاتی، تالشی و گیلکی

ت

چکیدۀ فارسی:

 افعال و ریشه‌های آنها همچون ژن در بدن انسان هستند که از طریق شناسایی آنها می‌توان به ارتباط آنها با همدیگر پی‌ برد. تاتی، تالشی، گیلکی، سمنانی، آذری، مازندرانی، و ...از زبان‌های ایرانی شاخه شمال‌غربی هستند که آنچنان به چیستی و چگونگی ارتباط آنها با همدیگر پرداخته نشده است. هنوز نمی‌دانیم زبان گیلکی چه ارتباط و چه مقدار ارتباط با تالشی و تاتی دارد. بسیاری از تات‌ها و تالش‌ها خود را دارای یک زبان می‌دانند و به راحتی با یکدیگر تعامل دارند. یک تحقیق بنیادی در این زمینه می‌تواند مقدار و چگونگی ارتباط آنها با هم را نشان دهد. در این تحقیق ریشه‌های افعال سی (30) گونۀ زبان از زبان‌های تاتی، تالشی و گیلکی استخراج و بررسی خواهند شد. آنچنان که تا حال معلوم شده است، همۀ افعال یک زبان تقریباً از سیصد (300) ریشۀ فعل ساخته شده‌اند، با ریشه‌های به دست آمده می‌توان برای هر گویش جدولی همچون جدول تناوبی عنصرهای شیمیاییِ مندلیف طراحی کرد و اغلب کلمات مشتق آن را ریشه‌‌یابی کرد. منظور از کلمات مشتق کلماتی است که ریشه فعلی در آن زبان دارند.  سوال مورد نظر این پژوهش آن است که چه ریشه‌های فعلی‌ای در زبان‌های تاتی، تالشی و گیلکی موجود است و این ریشه‌ها چه ارتباطی با هم دارند؟

 کلیدواژه‌ها: زبان‌هایِ شاخۀ شمالغربی ایران، تاتی، تالشی، گیلکی، ریشۀ فعل، مصدر، بررسی ریشه‌شناختی




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

شعر تاتی: خلخاله بندان

تاریخ:دهم خرداد 95-22:25

برای دریافت فایل صوتی و ترجمه و  ترجمه و آوانگاری این شعر به کانال تلگرام مراجعه کنید.

1- دلم پیره خلخاله بندان بینم           راه دگنم کو یو کمندان بینم

2- بشوم بگردم بهاره پلنگاه              بلکه چمن خردنی دوران بینم

3- بشوم دشوم ا روبار و رزان کو          سره ول و گلیاسه لاخان بینم

4- کوشن و کوه دره به دره بشوم          کیجه شیار ا واشه جاران بینم

5- قرش ببوم سگه بنان بگردم               واز بکرم الاله بندان بینم

6- واران ببوم راه دگنم جویان کو         بشوم هنی ویه روباران بینم

7- بشوم بگردم دروه تنگه یان              بلکه چمن ا سرمخالان بینم

8- بینم چمن خرده نی شان وینده نی    بینم که شام ا کفشه لاخان بینم

9- گله گله ا آدمان دپرسم                     بینم که شام ا روزگاران بینم   

10- دلم گیره وقتی وطن تاسینه              نخام وطنه برمسان بینم

11- دلم ترا کیجه شیار پر زنه              خام که بشوم خلخاله بندان بینم 



نوع مطلب : زبان تاتی،  شعر و غزل، 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

مقاله: ریشه شناسی شماری از واژگان تاتی خلخال

تاریخ:بیست و یکم اردیبهشت 95-19:32

چاپ شده در مجموعه مقالات 
دومین همایش بین المللی زبانها و گویشهای  ایرانی  (گذشته و حال)
 به کوشش: محمود جعفری دهقی و نازنین خلیلی پور (با همکاری خانم رویا سیفی)
تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی  1394  



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

مقاله: فعل امر مصدری در زبان‌های حاشیه خزر

تاریخ:بیست و یکم اردیبهشت 95-19:15

نخستین  همایش بین المللی زبانها و گویشهای ایرانی کرانه جنوبی دریای خزر

14 , 15  اردیبهشت 1395 دانشگاه گیلان (با همکاری ز. حمیده)

چکیده: 

در هر زبانی روش‌های مختلفی برای ساخت فعل امر وجود دارد که یک روش آن بیان مستقیم است و در این موارد اغلب زبان‌های ایرانی از ماده مضارع استفاده می‌کنند. در کنار این روش، راه‌های غیرمستقیمی نیز وجود دارد. مثلاً فعل مضارع اخباری را به‌جای فعل امر به کار می‌برند. مانند: «پنجره را باز می‌کنی؟»، یعنی لطفاً پنجره را باز کن. این ساخت اغلب در محیط‌هایی به کار می‌رود که دو طرف گفتگو با ادب و احترام برخورد می‌کنند. آنچه مدنظر این مقاله است، همین فعل امر نوع اول یعنی امر مستقیم است.در فعل امر مستقیم گوینده به‌طور مستقیم به مخاطب دستور انجام کاری می‌دهد، یعنی از ساختی استفاده می‌کند که مختص امر است. در اغلب زبان‌های حاشیة خزر وجه امری با ساخت خاصی به کار می‌رود که در زبان فارسی نیز کاربرد دارد و آن استفاده از مادة مضارع به اضافة شناسه است. مانند bə.žan.a (بزنید، تالشی)، e.ma.kar.a (نریزید، تاتی). در کنار این روش (ساخت A) که از ساخت خاص و متعارف فعل امر استفاده می‌شود، یک ساخت دیگری در زبان‌های حاشیة خزر (در این مقاله: تاتی، تالشی و گیلکی) به کار می‌رود (ساخت B) که کمتر شناخته و معرفی شده است. در ساخت B برای بیان فعل امر از مصدر آن فعل استفاده می‌شود و بافتی که به کار می‌رود، درست همان بافتی است که در آن امر مستقیم به کار می‌رود، یعنی ملاحظلات ادب و احترام در آن وجود ندارد. به نظر می‌رسد این دو ساخت A و B موازی همدیگر به کار رفته‌اند و بعدها تحت تأثیر زبان فارسی ساخت A بیشتر رواج پیدا کرده‌ است. مانند:dede vāt.en marā nān bārə. (به مادر بگو برایم نان بیاورد)، avə vāt.en bu čəman var (به او بگو بیاید پیش من). این ساخت در تاتی خلخال، تالشی، و مواردی نیز در گیلکی به کار می‌رود. در زبان گیلکی هنوز فعل نهی به شکل مصدر بیان می‌شود. a harf.a nəvā goft.ən (این حرف را نزن). نشانه‌هایی از این نوع فعل امر مصدری در شاهنامه و دیگر متون ادبی نیز یافت می‌شود.  




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

شعر تاتی: منظومه پلنگا بخش سوم

تاریخ:بیستم آذر 94-11:36

                                                 منظومه پلنگا (3)
                  
                                      دریافت فایل صوتی پلنگا (3)                                                           

پلنــگاه تــه یـوزه‌چینی ویـــرر آ         

بره دله، یوز پچـینی،  ویرر آ

روئه آچینی کریــمان جمـــعه‌یان      

پچینی مان مَنـده گلَه ملَه یان

کَنه رَز و یــوزه‌رَچـــه، خـالـیـان      

وزمَه بنـــان و زَنیـا، پِــشیان

چالَه چالان و لــوجه و آسیــــابر     

گَنجه‌یو ویــه روبار و ملَه سر

آدم دبین ام رزان کو، پشت به پشت    

پلنگاه! هنده آدمان کی بکشت

                                  الان بشم، بین اَوَره کَس برآ

                                 خالیانه ته پتاری، سَس برآ

                                             
                    دریافت فایل صوتی پلنگا (2)>>>>
                    
                   دریافت فایل صوتی پلنگا (1) >>>  
                          




نوع مطلب : زبان تاتی،  شعر و غزل، 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

شعر تاتی پلنگاه (بخش دوم)

تاریخ:بیستم فروردین 94-12:47

                                   منظومه پلنگاه (بخش اول):

                         
                        دریافت فایل صوتی بخش اول >>>
                          
                               منظومه پلنگاه (بخش دوم)
                       
1  پلنگاه وختی دور آبیش چَمَه کُو                          وَرگه وَنا دَگنس ام رَمَه کُو

2   وَرگه چَمه قوچ و ورَ‌ش دَرَنجه                        خشکی چَمه سیاه مالانش بنجَه

3   شیانه سَس دَپرخنیس  دیمَه کُو                           آگاردنسش اَمَه راه نیمَه کُو

                         4  پلنگاه جان آخ چه باجم چمان کُو   

                       تا بـــــزانی چَمه دله غمان کُو

 5  ویرم بنرشـــــو عادیله مَرده را                    زجری کشیمان وَره بَرکردِه را 

6   جَرگه به جَرگه یا علی واجیمان                     کنزَه به کنزَه وَره اشکاجیمان

7   اوان چه کَرده  که اگاه دَمَردین                    بشین شکار، شکار ببین بمَردین

                     8  پلنگاه جان ای شَو باجن امان نَه

                      نامردَه رشته چه بکرد چمان نَه


دریافت معنا و آوانویسی شعر


برای خواندن بقیه شعر اینجا را انتخاب نمایید.


داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

مقاله: ریشه شناسی شماری از واژگان تاتی خلخال

تاریخ:بیست و پنجم دی 93-19:39

با همکاری خانم رویا سیفی دانش اموخته رشته فرهنگ و زبانهای باستانی، پذیرفته شده برای چاپ در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی زبان ها و گویشهای ایرانی

ایران، دایره المعارف بزرگ اسلامی  14 و 15 دی ماه 1393

چکیده: در این نوشتار شماری از واژه های  گویش تاتی خلخال (همانند:nečīr «بز کوهی» < ایرانی آغازین: *naxu-scarya- «شکار برتر»؛âver«آبستن» < ایرانی آغازین: *ā-puϑra- «پسردار»؛ tuška «بز ماده»< ایرانی آغازین: *turš-ka-«بُرّنده»؛ hīra «قسمتی از ساختمان که شبیه بالکن مسقف است یا طاقچه مانندی دارد که روی آن می­نشینند» < ایرانی آغازین: *šaiϑra- «اقامت­گاه»؛ sǝr «سرخ»< ایرانی آغازین: *suxra-«سرخ»؛ andiz «دژ طبیعی» < ایرانی آغازین: *hama-dīdzā« دارای دیوارهای همانند»؛ kav «کبود» <ایرانی آغازین: *kapauta- «آبی»؛ diyas- / diyaštan «نگاه کردن»< ایرانی آغازین: *darsa- «ماده مضارع، دیدن» *daršta-«صفت مفعولی گذشته که بازمانده آن در زبان­های ایرانی به عنوان ماضی به کار می­رود» و...) از دیدگاه ریشه­ شناسی مورد بررسی قرار خواهند گرفت. هدف از انجام این پژوهش بررسی گوشه ­هایی از ریشه­ شناسی واژه ­های گویش تاتی برای روشن ساختن برخی از نکات مبهم تاریخ و فرهنگ گویشوران تاتی است و همچنین مهر تأییدی بر یافته­ های ایران­شناسان در دیگر زبان­ها و گویش­های ایرانی می­زند.روش به کار رفته در ریشه­ شناسی این واژه ­ها بدین صورت است که در مورد هر واژه، نخست بر اساس شواهد زبانی در خود گویش ساخت اشتقاقی واژه و دگرگونی­های آوایی ر­خداده در گذز زمان توضیح داده خواهد شد و سپس بنابر واژه ­های برابر یا هم­ریشه در دیگر گویش­ها و زبان­های ایرانی و زبان­های هند و اروپایی به ریشه ­شناسی واژه و بازسازی صورت ایرانی آغازین و هند و اروپایی آغازین آن پرداخته خواهد شد. برای آوانویسی واژه های تاتی از روش آوانویسی سبزعلی­پور (1390) و برای آوانویسی صورت­های بازسازی شده ایرانی آغازین از روش آوانویسی مایرهوفر (1992) استفاده شده است.

واژه­ های کلیدی: گویش؛ تاتی خلخال؛ ایرانی آغازین؛ ریشه­ شناسی.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 


  • تعداد صفحات :3
  • 1  
  • 2  
  • 3