تبلیغات
وَیران - مقاله: فعل امر مصدری در زبان‌های حاشیه خزر

(زبان خانه هستی ماست).

مقاله: فعل امر مصدری در زبان‌های حاشیه خزر

تاریخ:بیست و یکم اردیبهشت 95-19:15

نخستین  همایش بین المللی زبانها و گویشهای ایرانی کرانه جنوبی دریای خزر

14 , 15  اردیبهشت 1395 دانشگاه گیلان (با همکاری ز. حمیده)

چکیده: 

در هر زبانی روش‌های مختلفی برای ساخت فعل امر وجود دارد که یک روش آن بیان مستقیم است و در این موارد اغلب زبان‌های ایرانی از ماده مضارع استفاده می‌کنند. در کنار این روش، راه‌های غیرمستقیمی نیز وجود دارد. مثلاً فعل مضارع اخباری را به‌جای فعل امر به کار می‌برند. مانند: «پنجره را باز می‌کنی؟»، یعنی لطفاً پنجره را باز کن. این ساخت اغلب در محیط‌هایی به کار می‌رود که دو طرف گفتگو با ادب و احترام برخورد می‌کنند. آنچه مدنظر این مقاله است، همین فعل امر نوع اول یعنی امر مستقیم است.در فعل امر مستقیم گوینده به‌طور مستقیم به مخاطب دستور انجام کاری می‌دهد، یعنی از ساختی استفاده می‌کند که مختص امر است. در اغلب زبان‌های حاشیة خزر وجه امری با ساخت خاصی به کار می‌رود که در زبان فارسی نیز کاربرد دارد و آن استفاده از مادة مضارع به اضافة شناسه است. مانند bə.žan.a (بزنید، تالشی)، e.ma.kar.a (نریزید، تاتی). در کنار این روش (ساخت A) که از ساخت خاص و متعارف فعل امر استفاده می‌شود، یک ساخت دیگری در زبان‌های حاشیة خزر (در این مقاله: تاتی، تالشی و گیلکی) به کار می‌رود (ساخت B) که کمتر شناخته و معرفی شده است. در ساخت B برای بیان فعل امر از مصدر آن فعل استفاده می‌شود و بافتی که به کار می‌رود، درست همان بافتی است که در آن امر مستقیم به کار می‌رود، یعنی ملاحظلات ادب و احترام در آن وجود ندارد. به نظر می‌رسد این دو ساخت A و B موازی همدیگر به کار رفته‌اند و بعدها تحت تأثیر زبان فارسی ساخت A بیشتر رواج پیدا کرده‌ است. مانند:dede vāt.en marā nān bārə. (به مادر بگو برایم نان بیاورد)، avə vāt.en bu čəman var (به او بگو بیاید پیش من). این ساخت در تاتی خلخال، تالشی، و مواردی نیز در گیلکی به کار می‌رود. در زبان گیلکی هنوز فعل نهی به شکل مصدر بیان می‌شود. a harf.a nəvā goft.ən (این حرف را نزن). نشانه‌هایی از این نوع فعل امر مصدری در شاهنامه و دیگر متون ادبی نیز یافت می‌شود.  




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات()